उपवासाचे आरोग्यदायी फायदे आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन
उपवासाचे आरोग्यदायी फायदे आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन
भारतीय संस्कृतीत उपवासाला धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व आहे. मात्र नॅचरोपथी आणि आधुनिक आरोग्यशास्त्राच्या दृष्टीने पाहिल्यास, उपवास हा शरीराला विश्रांती देणारा आणि संतुलन राखण्यास मदत करणारा एक मार्ग मानला जातो.
उपवास योग्य पद्धतीने आणि मर्यादेत केला तर शरीराच्या काही नैसर्गिक प्रक्रियांना चालना मिळू शकते
चला तर मग आज आपण उपवासाचे काही संभाव्य आरोग्यदायी फायदे जाणून घेऊया.
बऱ्याच जणांना प्रश्न पडतो की उपवास केल्याने शारीरिक थकवा जाणवेल का? तब्येत खराब होईल का? तर उत्तर आहे नाही, कारण आपण मनापासून किंवा उस्फुर्ततेने काही गोष्टी केल्या तर अपल्याला थकवायेणार नाही, चला तर आपण उपवासाचे फायदे बघू या
पचन संस्थेला विश्रांती
दररोज सतत अन्न पचवण्याचे काम शरीर करत असते. उपवासाच्या काळात पचनसंस्थेला काही काळ विश्रांती मिळू शकते.
यामुळे पोट हलके वाटणे, अपचन किंवा जडपणा कमी होणे असे अनुभव काही लोकांना येऊ शकतात.
शरीरातील शुद्धीकरण प्रक्रियेस सहाय्य
नॅचरोपथीनुसार उपवासामुळे शरीरातील नैसर्गिक शुद्धीकरण प्रक्रिया (detoxification) सक्रिय होऊ शकते.
उपवासाच्या काळात शरीर ऊर्जा वाचवून दुरुस्तीच्या प्रक्रियांवर लक्ष केंद्रित करू शकते, असे काही तज्ञ मानतात. मात्र याबाबत अधिक वैज्ञानिक संशोधनाची आवश्यकता आहे.
वजन नियंत्रणात मदत
काही अभ्यासानुसार नियमित उपवासामुळे कॅलरीचे प्रमाण कमी होऊ शकते, ज्यामुळे वजन नियंत्रणात राहू शकते.
विशेषतः “intermittent fasting” पद्धतीवर काही संशोधन झाले असून, ती काही लोकांसाठी उपयुक्त ठरू शकते. मात्र प्रत्येकासाठी एकच पद्धत योग्य असेलच असे नाही.
चयापचय प्रक्रियेत सुधारणा
उपवासाच्या विशिष्ट कालावधीत शरीर ऊर्जा मिळवण्यासाठी साठवलेल्या चरबीचा वापर करते यामुळे चयापचय प्रक्रियेत बदल होऊ शकतात.
तथापि, ही प्रक्रिया व्यक्तीनुसार वेगळी असू शकते.
मानसिक स्पष्टता आणि एकाग्रता
काही लोकांच्या अनुभवांनुसार हलका उपवास केल्यावर मन शांत आणि एकाग्र वाटू शकते.
धार्मिक उपवासामध्ये ध्यान आणि प्रार्थना केल्याने मानसिक स्थैर्य वाढण्यास मदत होते.
रक्तातील साखर नियंत्रणास भरपूर मदत होते
काही संशोधनांनुसार नियोजित आणि वैद्यकीय सल्ल्याने केलेला उपवास रक्तातील साखरेच्या पातळीवर सकारात्मक परिणाम करू शकतो.
मात्र मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी उपवास करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे.
आत्मसंयम आणि शिस्त वाढवणे
उपवास हा केवळ शारीरिक नव्हे तर मानसिक शिस्तीचाही भाग आहे. विशिष्ट कालावधीसाठी अन्नावर नियंत्रण ठेवणे आत्मसंयम वाढविण्यास मदत करू शकते.तसेच शारीरिक मानसिक व अध्यात्मिक विकास होतो.
वैज्ञानिक दृष्टिकोन तज्ञांच्या मते
आधुनिक संशोधनात “intermittent fasting” या संकल्पनेवर अभ्यास केला गेला आहे. काही अभ्यासांनुसार मर्यादित कालावधीचा उपवास वजन नियंत्रण, चयापचय सुधारणा आणि इन्सुलिन संवेदनशीलता वाढविण्यास सहाय्य करू शकतो.
तथापि, उपवास सर्वांसाठी सुरक्षित किंवा उपयुक्त असेलच असे नाही. व्यक्तीची प्रकृती, वय, आजारपण आणि जीवनशैली लक्षात घेऊन निर्णय घेणे महत्त्वाचे आहे.
उपवास करताना लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी
खूप दीर्घकाळ उपाशी राहू नका
पुरेसे पाणी प्या
अशक्तपणा, चक्कर, थकवा जाणवल्यास उपवास सोडा
गर्भवती महिला, वृद्ध व्यक्ती आणि आजार असलेल्या व्यक्तींनी तज्ञ सल्ला घ्यावा
उपवासानंतर हलके आणि संतुलित अन्न घ्या जसे की शरबत, लिंबु पाणी ect…..
निष्कर्ष
उपवास ही एक पारंपरिक आणि नैसर्गिक पद्धत आहे जी योग्य प्रकारे आणि मर्यादेत केल्यास काही आरोग्यदायी फायदे देऊ शकते. पचनसंस्थेला विश्रांती, वजन नियंत्रण, मानसिक स्थैर्य आणि आत्मसंयम यांसारखे सकारात्मक परिणाम काही लोकांना अनुभवायला मिळू शकतात.
मात्र, कोणताही उपवास सुरू करण्यापूर्वी वैयक्तिक आरोग्यस्थिती लक्षात घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
⚠️ Disclaimer
ही माहिती केवळ शैक्षणिक उद्देशासाठी आहे. कोणत्याही आजाराच्या उपचारासाठी किंवा उपवासासारखा आहारातील बदल करण्यापूर्वी तज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
धन्यवाद
🙏🏻🌹🙏🏻
Comments
Post a Comment